Otizm, beynin gelişimini etkileyen ve genellikle yaşamın ilk üç yılında belirtilerini gösteren nörogelişimsel bir farklılıktır. Bu durum, çocukların ve ergenlerin sosyal etkileşim, iletişim ve davranış alanlarında kendine özgü özellikler göstermelerine neden olur.

Otizmin Temel Özellikleri

Sosyal Etkileşimde Farklılıklar
Otizmli çocuklar ve ergenler sosyal etkileşimde kendilerine özgü özellikler gösterirler:
- 2 yaşındaki Ayşe'nin göz teması kurmaması
- 4 yaşındaki Mehmet'in adı söylendiğinde tepki vermemesi
- 7 yaşındaki Can'ın arkadaşlarıyla ortak oyun oynamakta zorlanması
- 13 yaşındaki Zeynep'in grup aktivitelerinde uyum sağlamakta güçlük çekmesi

İletişim Özellikleri
İletişim becerileri farklı düzeylerde etkilenebilir:
- Konuşma gecikmesi veya hiç konuşmama
- Tek yönlü konuşma (karşılıklı sohbet edememe)
- Jest ve mimikleri kullanmada zorluk
- Soyut kavramları anlamada güçlük

Davranış Özellikleri
Tekrarlayan davranışlar ve rutinlere bağlılık görülür:
- Belirli hareketleri tekrarlama (sallanma, el çırpma)
- Aynı oyuncakla saatlerce oynama
- Rutinlerdeki değişikliklere aşırı tepki gösterme
- Belirli seslere veya dokunuşlara hassasiyet

Çocukluktan Ergenliğe Otizm

Erken Çocukluk Dönemi (0-6 yaş)
Bu dönemde genellikle ilk belirtiler fark edilir:
- Akranlarıyla etkileşim kurmama
- Ortak dikkat eksikliği
- İsmine tepki vermeme
- Taklit oyunları oynamama

Okul Çağı (6-12 yaş)
Akademik ve sosyal zorluklar ön plana çıkar:
- Sınıf kurallarına uyumda zorluk
- Arkadaş edinmede güçlük
- Grup çalışmalarında zorlanma
- Özel ilgi alanlarında derinleşme

Ergenlik Dönemi (12-18 yaş)
Sosyal beklentiler arttıkça yeni zorluklar ortaya çıkar:
- Akran ilişkilerinde karmaşıklık
- Duygusal değişimlerle baş etme zorluğu
- Bağımsızlık kazanmada güçlükler
- Gelecek kaygısı

Otizmin Güçlü Yönleri

Otizmli bireyler bazı alanlarda üstün yetenekler gösterebilirler:
- Detaylara dikkat
- Güçlü görsel hafıza
- Spesifik konularda derin bilgi
- Dürüstlük ve açık sözlülük
- Sanat veya müzik alanında özel yetenekler

Ailelerin Bilmesi Gerekenler

1. Her Otizmli Çocuk Farklıdır
- Belirtiler ve özellikler kişiden kişiye değişir
- Gelişim hızı bireyseldir
- Her çocuğun güçlü ve zayıf yönleri vardır

2. Erken Tanı Önemlidir
- İlk belirtiler fark edildiğinde uzman desteği alınmalı
- Erken müdahale gelişimi olumlu etkiler
- Düzenli takip önemlidir

3. Destek Sistemleri
- Aile desteği
- Eğitim desteği
- Terapi hizmetleri
- Sosyal destek grupları

Otizm, yaşam boyu devam eden bir gelişimsel farklılıktır. Ancak doğru anlayış, uygun eğitim ve destek ile otizmli çocuklar ve ergenler kendi potansiyellerini gerçekleştirebilirler. Her bireyin kendine özgü olduğunu unutmamak ve buna göre yaklaşım geliştirmek büyük önem taşır.